مژده مصحفی توانا، پژوهشگر میراث ناملموس در حوزه عروسک، پوشش ملل، آیینها و افسانهها، در گفتوگو با میراثآریا، نمایشگاه «رشت، شهر باران و خاطره» را نمونهای موفق از بازنمایی هویت شهری بر پایه فرهنگ مردمی، حافظه جمعی و عناصر میراث ناملموس دانست؛ رویکردی که به گفته او رشت را نه در قاب تاریخ رسمی، بلکه در آینه زندگی روزمره مردمش روایت میکند.
نمایشگاه «رشت، شهر باران و خاطره» ۱۴ تا ۱۶ دیماه در موزه دفینه و نشست علمی و گشایش نمایشگاه ۱۴ دیماه ۱۴۰۴ برگزار میشود.
مصحفی توانا با اشاره به نقش باران در شکلگیری هویت رشت گفت: در رشت، باران فقط یک پدیده طبیعی نیست؛ بخشی از تجربه زیستن است. باران در معماری خانهها، در نوع پوشاک، در ریتم بازار و حتی در خلقوخوی مردم حضور دارد. این نمایشگاه توانسته است باران را بهعنوان یک نشانه هویتی و یک حافظه مشترک بازنمایی کند.
او تأکید کرد که باران در رشت «زبان مشترک نسلها» است؛ زبانی که در روایتهای شفاهی، در افسانهها، در موسیقی محلی و حتی در خوراک مردم ردّ آن دیده میشود.
این پژوهشگر میراث ناملموس، ثبت رشت در شبکه شهرهای خلاق یونسکو را نقطه عطفی در معرفی هویت فرهنگی شهر دانست و افزود: خوراک در رشت فقط یک نیاز روزمره نیست؛ بخشی از حافظه فرهنگی مردم است. غذا در رشت روایتگر فصلها، طبیعت، روابط اجتماعی و دانش بومی است. نمایشگاه با ارائه عناصر مرتبط با خوراک، این حافظه زنده را بهخوبی بازتاب داده است.
به گفته او، بازار رشت یکی از مهمترین فضاهای شکلگیری این حافظه است؛ جایی که رنگ، بو، صدا و مزه در کنار هم هویت خوراکی شهر را میسازند.
این دکترای گردشگری کودک، بخش دیگری از هویت رشت را در افسانهها و روایتهای شفاهی دانست و گفت: افسانهها زبان مردماند؛ زبان نگاه آنها به طبیعت، زندگی و جهان. بازنمایی افسانهها در این نمایشگاه، تلاشی برای شنیدن صدای گذشته و پاسداشت روایتهایی است که در معرض فراموشیاند اما هنوز در حافظه جمعی مردم حضور دارند.
او تأکید کرد که افسانهها نهتنها بخشی از میراث ناملموس، بلکه بخشی از نظام تربیتی، اخلاقی و زیباییشناختی مردم رشت هستند.
پوشاک سنتی؛ زبان خاموش هویت
این پژوهشگر با اشاره به نقش پوشاک سنتی در بازنمایی هویت شهری گفت: پوشاک سنتی رشت پاسخی به اقلیم بارانی و سبک زندگی مردم است. هر رنگ و هر دوخت حامل معناست. نمایشگاه نشان میدهد که لباس چگونه میتواند روایتگر هویت، جنسیت، موقعیت اجتماعی و پیوند انسان با محیط طبیعی باشد.
او افزود که پوشاک سنتی، برخلاف تصور رایج، تنها یک عنصر تاریخی نیست؛ بلکه بخشی از حافظه زیسته مردم است که هنوز در مراسم، جشنها و آیینها حضور دارد.
آیینهای عروسی؛ جشنهای زندگی جمعی
مصحفی توانا آیینهای عروسی را یکی از مهمترین نمودهای فرهنگ جمعی در رشت دانست و گفت: عروسیهای سنتی در رشت فقط پیوند دو فرد نیستند؛ رویدادهاییاند که خانواده، همسایهها و جامعه محلی را گرد هم میآورند. موسیقی، خوراک، پوشاک و نمادهای آیینی در این مراسم، بخشی از هویت اجتماعی مردم را شکل میدهند.
او بازنمایی این آیینها در نمایشگاه را «ضروری برای فهم پیوندهای اجتماعی و انتقال فرهنگ میان نسلها» توصیف کرد.
نمایشگاهی برآمده از تجربههای مردمی
مصحفی توانا برگزاری این نمایشگاه را ادامه تجربههایی دانست که پیشتر نیز در قالب فراخوانهای فرهنگی مرتبط با روزهای ملی شهرها انجام شده است. او گفت: این نمایشگاه بر مشارکت مردمی و بازنمایی هویت از پایین تأکید دارد؛ یعنی از دل تجربههای زیسته مردم، نه از روایتهای رسمی. این رویکرد باعث میشود تصویر ارائهشده از رشت، زنده، انسانی و واقعی باشد.
رشت؛ شهری که فرهنگش نفس میکشد
او در پایان تأکید کرد: نمایشگاه رشت، شهر باران و خاطره نشان میدهد که رشت شهری زنده است؛ شهری که فرهنگ آن در افسانهها، خوراک، پوشاک و آیینها جریان دارد و همواره در حال بازآفرینی است. پیوند دادن این عناصر با جایگاه جهانی رشت در یونسکو، راهی برای دیدهشدن فرهنگی است که ریشه در زندگی روزمره مردم دارد.
نمایشگاه «رشت، شهر باران و خاطره» به مناسبت روز ملی رشت و با پیشنهاد دکتر علیرضا حسنزاده، رئیس پیشین پژوهشکده مردمشناسی، برگزار شده و هدف آن بازخوانی هویت شهری رشت از منظر میراث ناملموس و فرهنگ مردمی است.
انتهای پیام/
نظر شما